Żywienie w zespole jelita drażliwego

Zespół nadwrażliwości jelit (IBS – Irritable Bowel Syndrome) jest zaburzeniem, które
w gastroenterologii jest jedną z najczęściej występujących chorób czynnościowych układu pokarmowego. Szacuje się, że dotyczy około 13% dorosłej populacji. Zwykle pierwsze objawy IBS pojawiają się między 30 a 40 rokiem życia. 

Etiologia zespołu jelita drażliwego wciąż jest nieznana, dlatego aby można było postawić skuteczną diagnozę niezbędne jest wyeliminowanie pozostałych chorób czynnościowych przewodu pokarmowego.

Czynniki mogące wpływać na rozwój choroby:

  • Czynniki psychiczne (długotrwały stres, depresja, zaburzenia osobowości, niepokój, lęk)
  • Nadmierny rozrost flory bakteryjnej jelit
  • Stosowanie diety ubogiej w błonnik
  • Przebycie infekcji bakteryjnej jelit
  • Zaburzenia motoryki jelit i czucia w obrębie narządów jamy brzusznej

Objawy

  • Bóle brzucha o charakterze skurczowym
  • Wzdęcia
  • Zaburzenia oddawania stolca (biegunki i zaparcia)
  • Nudności i wymioty
  • Uczucie pełności nawet po niewielki posiłku

Postacie kliniczne IBS

  • Biegunkowa
  • Zaparciowa
  • Mieszana

Zalecenia żywieniowe

Odpowiednia dieta jest szczególnie wymagana w okresach zaostrzenia objawów, ale stosowana codziennie może zmniejszać częstość zaostrzeń.

Niezależnie od postaci IBS zalecana dieta powinna być lekkostrawna i prawidłowo zbilansowana pod względem energetycznym oraz zawartości składników odżywczych. Ograniczeniu podlegają tłuszcze zwierzęce, które mogą nasilać objawy dyspeptyczne. Wskazane jest spożycie olejów roślinnych oraz niewielkich ilości masła. Białko spożywane przez chorych na IBS powinno być pełnowartościowe, pochodzić
z chudego mięsa, ryb i produktów mlecznych (maślanka, jogurt, kefir, zsiadłe mleko). Z diety należy wykluczyć napoje gazowane, które mogą powodować wzdęcia oraz ograniczyć spożycie fruktozy, która
w dużych ilościach występuje w sokach owocowych oraz mleko słodkie zawierające znaczne ilości laktozy. Oba wyżej wymienione cukry wywołują procesy fermentacyjne w jelitach, które mogą nasilać dolegliwości.

Unikać należy produktów silnie przetworzonych z dodatkiem słodzików i ostrych przypraw. Niewskazane
są również używki takie jak kawa, herbata oraz alkohol.

Warzywa i owoce należy spożywać w małych porcjach wybierając produkty nieposiadające właściwości wzdymających, dlatego należy wyeliminować z diety cebulę, warzywa kapustne i rośliny strączkowe.

Posiłki spożywać należy regularnie, w małych porcjach, minimum 5 razy dziennie.

Postać zaparciowa

U chorych cierpiących na zaparcia nawykowe wskazane jest spożywanie produktów z dużą zawartością błonnika, który zwiększa masy kałowe, nawadnia je i przyspiesza pasaż jelitowy. Produkty wysokobłonnikowe należy wprowadzać do diety stopniowo najlepiej w postaci pełnoziarnistego pieczywa, razowych makaronów, otrębów pszennych, suszonych śliwek i moreli, świeżych warzyw i owoców oraz kasz. Ważne aby
z błonnikiem przyjmować odpowiednią ilość płynów (ok. 1,5l/dobę) aby jego działanie było najbardziej efektywne.

W diecie należy ograniczyć produkty zapierające takie jak gotowana marchew, ryż, mąka ziemniaczana, czekolada oraz kakao.

Postać biegunkowa

W odróżnieniu od postaci zaparciowej w tym wypadku ograniczeniu podlegają produkty zawierające znaczne ilości błonnika. Ponadto wykluczyć należy produkty
z dużą zawartością tłuszczów oraz cukrów fermentujących (fruktoza, laktoza).

Warto w codziennym żywieniu uwzględnić produkty zapierające oraz napoje zawierające garbniki np. napar
z suszonych czarnych jagód i kakao.

Postać mieszana

Bywa, że chorzy cierpiący na IBS okresowo miewają zarówno objawy związane z biegunką jak i zaparcia.
W tym przypadku dietę należy dostosować do rodzaju objawów. W przypadku biegunki stosować dietę wskazaną w postaci biegunkowej IBS a w przypadku zaparć dietę zalecaną w postaci zaparciowej.

Probiotyki a zespół jelita drażliwego

Dobre efekty terapeutyczne uzyskuję się u chorych regularnie spożywających produkty mleczne zawierające bakterie probiotyczne. Wpływają one na zmniejszenie się częstości nawrotów choroby oraz ich łagodniejszy przebieg poprzez ograniczenie rozrostu flory bakteryjnej jelit. Ponadto powodują one zwiększenie tolerancji
na produkty spożywcze wywołujące w przeszłości nasilenie objawów. Są ponadto dobrym źródłem łatwo przyswajalnego białka oraz wielu niezbędnych witamin i składników mineralnych.

Celiakia czyli nietolerancja glutenu

Glutenozależna choroba trzewna, czyli celiakia jest określana, jako schorzenie immunogenetyczne oparte na nietolerancji glutenu. Celiakia jest chorobą wrodzoną związaną prawdopodobnie z mutacją genów. Ponieważ nie występuje jedna konkretna mutacja, można wyróżnić kilka odmian tej choroby.

Obecnie wyróżnia się trzy postaci celiakii:

  • Postać klasyczna – ujawnia się stosunkowo wcześnie, około 1-2 roku życia. Występujące objawy dotyczą głównie przewodu pokarmowego. Obecnie występuje rzadko ze względu na zmianę zaleceń dotyczących wprowadzania glutenu do diety niemowląt.
  • Celiakia „cicha” – brak objawów ze strony przewodu pokarmowego lub są one bardzo skąpe. Występuje natomiast brak łaknienia, niedokrwistość, spowolniony rozwój fizyczny, zmiany nastroju i zanik kosmków jelitowych.
  • Celiakia latentna ­– jest również nazywana celiakią utajoną. Zwykle objawy ujawniają się dopiero pod wpływem działania takich czynników jak: infekcje, wzmożony
    i długotrwały stres oraz ciąża

 

Objawy

Celiakia wywołuje przede wszystkich objawy związane z nieprawidłowym funkcjonowaniem przewodu pokarmowego. Należą do nich: bardzo obfite i cuchnące stolce zawierające niestrawione resztki pokarmowe oraz znaczną ilość nieprzyswojonych tłuszczów, co może w konsekwencji prowadzić również do wystąpienia biegunek tłuszczowych. Długotrwałe oddziaływanie glutenu na przewód pokarmowy prowadzi do zaniku kosmków jelitowych.

Konsekwencją objawów związanych z układem pokarmowym są pozostałe objawy ogólne takie jak: wyniszczenie organizmu, brak łaknienia, zahamowanie rozwoju psychofizycznego u dzieci, niedokrwistość, krzywica związana z niedoborem wapnia, nietolerancja laktozy i sacharozy, niedobory witamin szczególnie tych rozpuszczalnych w tłuszczach.

Czym jest gluten?

Czynnikiem szkodliwym, który wywołuje objawy u osób cierpiących na nietolerancję glutenu są białka zbóż
a konkretnie pszenicy (gliadyna), żyta (sekalina), jęczmienia (hordeina) oraz owsa (awenina). Białką tym nadano wspólna nazwę „gluten”.

Toksyczne działanie glutenu

Gluten przyczynia się do spłaszczenia się błony śluzowej jelit oraz do zaniku kosmków jelitowych. Ograniczona w ten sposób powierzchnia wchłaniania składników odżywczych i upośledzenie trawienia pokarmów są przyczyną wyżej wymienionych objawów.

Mechanizm powstawania uszkodzeń błony śluzowej w celiakii nie został wyjaśniony. Sugeruje się,
że odpowiedzialny za tą chorobę może być niedobór enzymu trawiącego gluten. Mówi się również o swoistej alergii na gluten wywołanej nieadekwatną odpowiedzią układu immunologicznego na określone białka zbóż. Wśród osób zajmujących się leczeniem celiakii pojawia się, co raz więcej zwolenników teorii o autoagresji przeciwko komórkom jelit wywołanej obecnością w ich wnętrzu glutenu.

Leczenie

Jedynym sposobem leczenia celiakii jest leczenie żywieniowe, polegające na całkowitym wyeliminowaniu
z diety produktów zawierających gluten. Sprowadza się to do wykluczenia z jadłospisu produktów zawierających pszenicę, żyto, jęczmień i owies. Zboża te można skutecznie zastąpić ryżem, kukurydzą, prosem oraz skrobią pszenną, ponieważ nie zawierają one toksycznych białek za to dostarczają wszystkich składników odżywczych zawartych w zakazanych produktach.

W przypadku celiakii o podłożu genetycznym dietę należy stosować przez całe życie chorego. Jeśli choroba wystąpiła w przebiegu innego schorzenia np. nietolerancji laktozy, biegunki, długotrwałej antybiotykoterapii, dietę bezglutenową stosuje się tylko do chwili odbudowy kosmków jelitowych.

Nieprzestrzeganie zaleceń dietetycznych prowadzi do nawrotu objawów i dalszego niszczenia śluzówki jelit.

Dieta bezglutenowa

Dieta bezglutenowa powinna być dietą lekkostrawną, zawierającą znaczne ilości łatwo przyswajalnego, pełnowartościowego białka w postaci mięsa z drobiu, cielęciny, chudej wołowiny, królika i ryb. Witaminy
A, D, C, B9 oraz składniki mineralne zwłaszcza żelazo i wapń również powinny w znacznej ilości, znaleźć
się w diecie chorych na celiakię. Ograniczeniu poza produktami zawierającymi gluten podlegają również tłuszcze zwierzęce, potrawy smażone, przetwory mięsne w postaci kaszanek, pasztetów i tłustych wędlin. Pacjenci powinni unikać również kaw zbożowych, wód gazowanych i ostrych przypraw. U niektórych chorych występuje dodatkowo nietolerancja laktozy. W takim przypadku z diety eliminujemy również mleko i jego przetwory.Owoce i warzywa spożywane powinny być w postaci soków, przecierów i tartych surówek, aby błonnik w nich zawarty nie podrażniał ścian jelit. Podawanie chorym warzyw i owoców uzupełnia niedobory witamin z grupy B.

Wskazane jest regularne spożywanie posiłków, najlepiej o stałych porach i w niewielkich porcjach. Preferowanymi metodami obróbki termiczne potrwa jest pieczenie, gotowanie w wodzie lub na parze oraz duszenie bez dodatku tłuszczu.

Obecnie wielu producentów żywności wychodzi naprzeciw osobą cierpiącym na celiakię i dodaje
do swojego asortymentu produkty bezglutenowe. Dzięki temu bez większego problemu dostępne jest bezglutenowe pieczywo, w tym spody do pizzy, wyroby ciastkarskie, makarony, mąki i wiele innych. Należy jednak pamiętać, że tylko w przypadku produktów oznaczonych znakiem „przekreślonego kłosa” możemy mieć pewność, że nie będą one zawierały glutenu. Zdarza się bowiem, że produkty, które nie powinny zawierać glutenu np. płatki kukurydziane, mąki ryżowe, gryczane czy kukurydziane zawierają śladowe ilości tego białka, które mogą wywołać objawy chorobowe.

produkty bogate w błonnik

Cierpisz z powodu zaparć? Jedz produkty bogate w błonnik pokarmowy!

Wypróżniasz się rzadziej niż 3 razy w tygodniu, do tego z wielkim wysiłkiem oddajesz twarde stolce i często miewasz uczucie niepełnego wypróżnienia?

Pomoże Ci dieta bogata w błonnik pokarmowy z odpowiednią ilością płynów…

Więcej