SIBO, czyli mało znana przyczyna jelita drażliwego

SIBO z ang. (z ang. small intestinal bacterial overgrowth), jest to zespół przerostu bakteryjnego w jelicie cienkim. Manifestuje się głównie zaburzeniami rytmu wypróżnień w postaci biegunek i/lub zaparć, jak również przewlekłymi bólami brzucha, wzdęciami czy innymi problemami gastroenterologicznymi.

Istotą tej jednostki chorobowej jest zaburzona mikroflora jelitowa, spowodowana nadmiernym rozrostem bakterii w jelicie cienkim. Prowadzi ona do uszkodzenia śluzówki jelita, co w  konsekwencji przyczynia się  do różnych niepożądanych reakcji ze strony układu odpornościowego (alergii lub chorób z autoagresji).

Jakie są przyczyny przerostu bakteryjnego- SIBO?

Poznanie przyczyn przerostu bakteryjnego jest istotne w kontekście późniejszego leczenia. Przyczyny można podzielić na 3 grupy:

Źle funkcjonujące mechanizmy antybakteryjne do których zaliczamy:

  • Niskie stężenie soku żołądkowego. Silnie stężony kwas w żołądku ma działanie bakteriobójcze, stanowi naturalną barierę przed wnikaniem bakterii do dalszych odcinków przewodu pokarmowego
  • Niedostateczna produkcja enzymów trawiennych i żółci
  • Zaburzenia odporności i związana z nią mała produkcja immunoglobuliny IgA, która zapobiega przyleganiu bakterii do śluzówki jelita i hamuje ich namnażanie w jelitach

Strukturalne wady anatomiczne w postaci:

  • Uchyłków jelitowych – „ małych kieszonek” w jelicie, które stanowią doskonałe miejsce do namnażania się bakterii i inicjowania stanów zapalnych
  • Przetoki jelitowe, czyli nieprawidłowe połączenie jelit z innymi narządami wewnętrznymi, stwarza doskonałe warunki do rozwoju patogennej flory jelitowej
  • Ominięcia jelitowe, czyli wyłączenie fragmentu jelita z prawidłowego funkcjonowania układu pokarmowego, m.in. po zabiegach bariatrycznych

Zaburzona perystaltyka, która jest wynikiem:

  • Niedostatecznej pracy tarczycy w przebiegu niedoczynności tego gruczołu
  • Neuropatii cukrzycowej, powikłania cukrzycy manifestującej się problemami w prawidłowej pobudliwości komórek nerwowych
  • Stresu i związanego z nim nadmiernego wydzielania kortyzolu

Co powinno nas zaniepokoić, czyli jakie objawy mogą wskazywać na SIBO?

  • Zaburzenia rytmu wypróżnień biegunki, zaparcia lub obie formy
  • Wzdęcia, bardzo często występujące tuż po przebudzeniu lub wypiciu kilku łyków wody nasilające się w ciągu dnia
  • Utrata masy ciała
  • Objawy związane z zespołem jelita drażliwego (IBS).
  • Przewlekłe zmęczenie
  • Anemia
  • Problemy skórne (trądzik różowaty)
  • Stany obniżonego nastroju, niejednokrotnie prowadzące do depresji

Diagnostyka przerostu bakteryjnego w jelicie cienkim

W celu zdiagnozowania przerostu bakteryjnego w jelicie cienkim wykonuje się wodorowy test oddechowy (WTO). Istotą tego badania jest pomiar wodoru w wydychanym powietrzu na czczo oraz po wypiciu właściwego odczynnika w postaci glukozy lub laktulozy.

Dobór odczynnika jest uzależniony od miejsca przerostu bakteryjnego i /lub ewentualnych objawów:

Miejsce przerostu Objaw Zastosowany odczynnik
Górny odcinek jelita cienkiego Biegunka Glukoza
Dolny odcinek jelita cienkiego Zaparcia Laktuloza

Mamy diagnozę SIBO i co dalej?

Leczenie przerostu bakteryjnego jest niezwykle wymagające i składające się z kilku elementów:

Leczenie farmakologiczne z zastosowaniem odpowiednich antybiotyków

Nie ma możliwości leczenia SIBO bez odpowiedniej interwencji farmakologicznej. Jednak decyzję o jej wdrożeniu zawsze podejmuje lekarz. Najczęstszym antybiotykiem stosowanym w przeroście bakteryjnym jest Xifaxan, ze względu na miejscowe działanie w jelicie oraz małe ryzyko wystąpienia oporności bakterii na substancje czynn- rifaksyminę.

Właściwa probiotykoterapia

Jest to nieodzowny element każdej antybiotykoterapii. Antybiotyki nie działają selektywnie co oznacza, że niszczą nie tylko patogenną florę jelitową, ale również dziesiątkują populację „dobrych” bakterii. W przypadku upośledzonej perystaltyki i problemów z zaparciami, istotny jest prawidłowy dobór probiotyku po to aby uniknąć nawrotu SIBO.  W tym celu wybieramy szczepy Bifidobacterium, które mają zdolność kolonizowania jedynie jelita grubego.

Adresowanie przyczyn SIBO, czyli dochodzenie po „nice do kłębka”

W wielu badaniach odnotowuje się nawrót SIBO u pacjentów, którzy zakończyli kurację antybiotykami. Jest to najprawdopodobniej wynik braku jednoczesnego rozwiązywania problemów, które pozwoliły bakteriom tak licznie skolonizować jelito cienkie. W zależności od pierwotnej przyczyny należałoby wspomóc pracę tarczycy, poprawić trawienie, wyleczyć inne być może towarzyszące infekcje (grzybicze lub pasożytnicze), a także nauczyć się odpowiednio zarządzać stresem

Spersonalizowana dieta, pokrywająca zapotrzebowanie na wszystkie niezbędne składniki odżywcze i witaminy.

Pierwszym etapem dietoterapii w SIBO jest wyrównanie niedoborów, które mogą pojawić się na skutek złego wchłaniania, w przebiegu tej jednostki chorobowej. Najczęściej występujące deficyty dotyczą witamin rozpuszczalnych w tłuszczach A,D,E, zatem pacjenci powinni wzbogacić swoja dietę w produkty będące ich dobrym źródłem. Należą do nich: jaja, ryby, dobre jakościowo oleje roślinne czy orzechy. Szczególnie istotne w kontekście możliwej anemii jest dostarczenie odpowiedniej ilości 3 newralgicznych związków: żelaza, witaminy B12 i kwasu foliowego, w tym celu należy zwiększyć spożycie produktów odzwierzęcych (szczególnie zalecana wołowina), a także zielonych warzyw liściastych, które dostarczają odpowiedniej ilości kwasu foliowego.

Kolejnym krokiem po uzupełnieniu wszystkich niezbędnych składników odżywczych jest przystąpienie do właściwej terapii ukierunkowanej na zwalczanie przerostu bakteryjnego. W tym celu eliminuje się wszelką żywność, która może stanowić pożywkę dla bytujących w jelicie bakterii.  Należą do nich produkty zawierające cukry złożone: takie jak chleb, kasze, makarony, ryż oraz mleko i produkty nabiałowe. Po ustąpieniu objawów, oraz poprawie trawienia możemy stopniowo rozszerzać dietę o zabronione produkty.

Podsumowanie:

SIBO jest dosyć nowym zagadnieniem jeśli chodzi leczenie zaburzeń gastroenterologicznych. Niemniej jednak warto się nad nim pochylić, bo dotyka on coraz większą grupę osób. Z roku na rok zwiększa się odsetek pacjentów zdiagnozowanych pod kątem zespołu jelita drażliwego. Jednak ich komfort życia pomimo leczenia farmakologicznego w dalszym ciągu nie jest satysfakcjonujący. Warto zatem rozpocząć od diagnostyki SIBO ,aby zweryfikować prawdziwą przyczynę problemów jelitowych i rozpocząć właściwy proces leczenia.

Piśmiennictwo:

  1. Jan BuresJiri CyranyDarina KohoutovaMiroslav FörstlStanislav RejchrtJaroslav KvetinaViktor Vorisek, and Marcela Kopacova, Small intestinal bacterial overgrowth syndrome, World J Gastroenterol. 2010 Jun 28; 16(24): 2978–2990.
  2. Pignata CBudillon GMonaco GNani ECuomo RParrilli GCiccimarra F, Jejunal bacterial overgrowth and intestinal permeability in children with immunodeficiency syndromes, 1990 Aug;31(8):879-82.
  3. Tursi ABrandimarte GGiorgetti GMElisei W, Assessment of small intestinal bacterial overgrowth in uncomplicated acute diverticulitis of the colon. World J Gastroenterol.2005 May 14;11(18):2773-6.
  4. Andrew C. Dukowicz, , Brian E. Lacy, and Gary M. Levine, Small Intestinal Bacterial Overgrowth. A Comprehensive Review, Gastroenterol Hepatol (N Y). 2007 Feb; 3(2): 112–122.
  5. Pimentel M, Review of rifaximin as treatment for SIBO and IBS, Expert Opin Investig Drugs.2009 Mar;18(3):349-58.
  6. Quigley EMQuera R, Small intestinal bacterial overgrowth: roles of antibiotics, prebiotics, and probiotics, 2006 Feb;130(2 Suppl 1):S78-90.

Bezpłatny webinar: Jak skutecznie leczyć zespół jelita drażliwego? Analiza problemu krok po kroku

Wszystkich zainteresowanych serdecznie zapraszamy na bezpłatny webinar “Jak skutecznie leczyć zespół jelita drażliwego? Analiza problemu krok po kroku”. 

Plan webinarium:

  • Słowem wstępu, czyli czym jest zespół jelita drażliwego i dlaczego dotyka coraz
    większą grupę osób.
  • Stres jako zapalnik niepożądanych reakcji ze strony przewodu pokarmowego.
  • Szukanie przyczyn zaburzeń jelitowych na zasadzie po” nitce do kłębka”.
  • 10 podstawowych badań, które warto wykonać przy problemach z układem
    pokarmowym.
  • Przegląd diet stosowanych w IBS-ie. Omówienie potencjalnych korzyści i zagrożeń.
  • Probiotyki jako istotny element terapii w zaburzeniach jelitowych. Czym się kierować w doborze odpowiedniego preparatu?

Prowadzący: 
Olga Mrawiec – Dietetyk kliniczny
Dietetyk specjalizujący się głównie w zaburzeniach żołądokowo-jelitowych. Absolwentka Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku oraz Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego.

Zajmuje się leczeniem żywieniowym alergii pokarmowych, zespołu jelita drażliwego, SIBO oraz kandydozy. Pomaga osobom borykającym się z oporną w zwalczeniu nadwagą lub otyłością, poprzez eliminację jej źródłowej przyczyny (dysbioza jelita, liczne nadwrażliwości pokarmowe, zaburzenia metaboliczne).

Wymagana rejestracja. Liczba miejsc ograniczona.

REJESTRACJA ZAKOŃCZONA

Żywienie w zespole jelita drażliwego

Zespół nadwrażliwości jelit (IBS – Irritable Bowel Syndrome) jest zaburzeniem, które
w gastroenterologii jest jedną z najczęściej występujących chorób czynnościowych układu pokarmowego. Szacuje się, że dotyczy około 13% dorosłej populacji. Zwykle pierwsze objawy IBS pojawiają się między 30 a 40 rokiem życia. 

Etiologia zespołu jelita drażliwego wciąż jest nieznana, dlatego aby można było postawić skuteczną diagnozę niezbędne jest wyeliminowanie pozostałych chorób czynnościowych przewodu pokarmowego.

Czynniki mogące wpływać na rozwój choroby:

  • Czynniki psychiczne (długotrwały stres, depresja, zaburzenia osobowości, niepokój, lęk)
  • Nadmierny rozrost flory bakteryjnej jelit
  • Stosowanie diety ubogiej w błonnik
  • Przebycie infekcji bakteryjnej jelit
  • Zaburzenia motoryki jelit i czucia w obrębie narządów jamy brzusznej

Objawy

  • Bóle brzucha o charakterze skurczowym
  • Wzdęcia
  • Zaburzenia oddawania stolca (biegunki i zaparcia)
  • Nudności i wymioty
  • Uczucie pełności nawet po niewielki posiłku

Postacie kliniczne IBS

  • Biegunkowa
  • Zaparciowa
  • Mieszana

Zalecenia żywieniowe

Odpowiednia dieta jest szczególnie wymagana w okresach zaostrzenia objawów, ale stosowana codziennie może zmniejszać częstość zaostrzeń.

Niezależnie od postaci IBS zalecana dieta powinna być lekkostrawna i prawidłowo zbilansowana pod względem energetycznym oraz zawartości składników odżywczych. Ograniczeniu podlegają tłuszcze zwierzęce, które mogą nasilać objawy dyspeptyczne. Wskazane jest spożycie olejów roślinnych oraz niewielkich ilości masła. Białko spożywane przez chorych na IBS powinno być pełnowartościowe, pochodzić
z chudego mięsa, ryb i produktów mlecznych (maślanka, jogurt, kefir, zsiadłe mleko). Z diety należy wykluczyć napoje gazowane, które mogą powodować wzdęcia oraz ograniczyć spożycie fruktozy, która
w dużych ilościach występuje w sokach owocowych oraz mleko słodkie zawierające znaczne ilości laktozy. Oba wyżej wymienione cukry wywołują procesy fermentacyjne w jelitach, które mogą nasilać dolegliwości.

Unikać należy produktów silnie przetworzonych z dodatkiem słodzików i ostrych przypraw. Niewskazane
są również używki takie jak kawa, herbata oraz alkohol.

Warzywa i owoce należy spożywać w małych porcjach wybierając produkty nieposiadające właściwości wzdymających, dlatego należy wyeliminować z diety cebulę, warzywa kapustne i rośliny strączkowe.

Posiłki spożywać należy regularnie, w małych porcjach, minimum 5 razy dziennie.

Postać zaparciowa

U chorych cierpiących na zaparcia nawykowe wskazane jest spożywanie produktów z dużą zawartością błonnika, który zwiększa masy kałowe, nawadnia je i przyspiesza pasaż jelitowy. Produkty wysokobłonnikowe należy wprowadzać do diety stopniowo najlepiej w postaci pełnoziarnistego pieczywa, razowych makaronów, otrębów pszennych, suszonych śliwek i moreli, świeżych warzyw i owoców oraz kasz. Ważne aby
z błonnikiem przyjmować odpowiednią ilość płynów (ok. 1,5l/dobę) aby jego działanie było najbardziej efektywne.

W diecie należy ograniczyć produkty zapierające takie jak gotowana marchew, ryż, mąka ziemniaczana, czekolada oraz kakao.

Postać biegunkowa

W odróżnieniu od postaci zaparciowej w tym wypadku ograniczeniu podlegają produkty zawierające znaczne ilości błonnika. Ponadto wykluczyć należy produkty
z dużą zawartością tłuszczów oraz cukrów fermentujących (fruktoza, laktoza).

Warto w codziennym żywieniu uwzględnić produkty zapierające oraz napoje zawierające garbniki np. napar
z suszonych czarnych jagód i kakao.

Postać mieszana

Bywa, że chorzy cierpiący na IBS okresowo miewają zarówno objawy związane z biegunką jak i zaparcia.
W tym przypadku dietę należy dostosować do rodzaju objawów. W przypadku biegunki stosować dietę wskazaną w postaci biegunkowej IBS a w przypadku zaparć dietę zalecaną w postaci zaparciowej.

Probiotyki a zespół jelita drażliwego

Dobre efekty terapeutyczne uzyskuję się u chorych regularnie spożywających produkty mleczne zawierające bakterie probiotyczne. Wpływają one na zmniejszenie się częstości nawrotów choroby oraz ich łagodniejszy przebieg poprzez ograniczenie rozrostu flory bakteryjnej jelit. Ponadto powodują one zwiększenie tolerancji
na produkty spożywcze wywołujące w przeszłości nasilenie objawów. Są ponadto dobrym źródłem łatwo przyswajalnego białka oraz wielu niezbędnych witamin i składników mineralnych.